หอยมือเสือ กับตู้ทะเล

หอยยักษ์ เป็นคำที่เด็ก ๆ ได้ยินก็รู้ถึงขนาดของมันเป็นอย่างดี ตามปกติเราคุ้นเคยกับหอยขนาดทั่วไปที่เรากิน คือ ไม่เกินฝ่ามือ แต่โลกนี้ เอง ก็มีธรรมชาติ อันยิ่งใหญ่ให้เราได้ตื่นตะลึงเสมอ ๆ เราจึงได้รู้จักกับหอยขนาดยักษ์ที่มีขนาดยาวเป็นเมตร

หอยยักษ์เหล่านี้ ถูกรู้จักกันในนาม หอยมือเสือ อันที่จริง คนที่รู้เรื่องเกี่ยวกับทะเลจำนวนมาก ก็รู้จักหอยชนิดนี้ดี เดิมมันเป็นหอยที่สูงค่า เปลือกขนาดใหญ่ของมันถูกนำมาเป็นฐานรองน้ำมนต์สำหรับเจิมในโบสถ์ หรือ ถูกนำไปประดับตกแต่ง ตามบ้านเรือน สถานที่ต่าง ๆ คนที่ไม่เคยเห็นครั้งแรก ก็ตกใจว่า หอยอะไรใหญ่ขนาดนี้ แล้วมันจะกินคนได้หรือเปล่า

ในความเป็นจริงของธรรมชาติ หอยมือเสือขนาดใหญ่ มีเพียงบางกลุ่มเท่านั้น และบางกลุ่มก็มีขนาดไม่ใหญ่เกินไป บางกลุ่มมีขนาดเล็ก หอยมือเสือ จึงจัดแบ่งเป็นกลุ่ม ๆ ได้ แต่ก็อยู่ใน วงศ์ตระกูล ไทรแด็กนา Family : Tridacnaceae ตามการจำแนกเผ่าพันธุ์โดยนักวิทยศาสตร์ ( Scientific Taxonomy เรียกกันย่อ ๆ ว่า Taxa )

หอยมือเสือมีหลายจำพวก ในประเทศไทยหอยเหล่านี้ถูกเรียกด้วยชื่อต่าง ๆ กัน ที่เด่น ๆ คือ หอยมือเสือ ( Tridacna squamosa , Tridacna maxima , Tridacna gigas แต่ตัวหลังไม่พบในประเทศไทยแล้ว ) และหอยมือแมว ( Tridacna crocea ) กับหอยมือหมี ( Hippopus hippopus )

พวกตระกูลหอยมือเสือ และข้อมูลทางอนุกรมวิธาน Classification of Giant Calm

Tribute : Mollusca

Classs : Bivalvia ( mussels )

Order : Veneroidea ( Venus mussels )

Family : Cardiacea ( heart shaped mussels )

Subfamily : Tridacnidae ( Giant Calms)

Genus : แบ่งได้เป็น Tridacna ( หอยมือเสือและหอยมือแมว ) กับ Hippopus ( หอยมือหมี )

Species :

ความแตกต่างระหว่าง Tridacna กับ Hippopus ที่สำคัญคือ Mantle ยื่นออกมาจากขอบฝาหอย

หอย Tridacna ทุกชนิด สามารถมี Zooxanthellae หรือสาหร่ายเซลเดียว ในตัว จึงสามารถใช้แสงสว่าง มาเป็นอาหารโดยอาศัยสาหร่ายพวกนี้ เป็นผู้ผลิตอาหารให้ และอาหารเกือบทั้งหมดที่มันได้รับ จะมาจากสาหร่ายประเภทนี้เป็นหลัก

ดังนั้น การนำหอยมือเสือมาเลี้ยงในตู้เลี้ยงหรือฟาร์ม หรือ ที่เลี้ยงระบบปิด จึงต้องมีการให้แสงสว่างที่เพียงพอต่อการสังเคราะห์แสง

การจำแนกหอยมือเสือ

( รูปจาก http://www.underwaterkwaj.com/dvd1/Tridacna-maxima.htm )

สาเหตุที่นักเลี้ยงจำเป็นต้องทำการจำแนกหอยมือเสือ เป็นเพราะว่า หอยมือเสือมีความต้องการความเป็นอยู่ต่างกันในแต่ละพันธุ์ รวมถึงขนาดใหญ่ ที่สุด ที่หอยมือเสือเติบโตได้ในพื้นที่อันจำกัด การวาางแผนว่าจะเลี้ยงหอยชนิดไหน พันธุ์ไหน ก็จำเป็นกว่าที่คิดมาก

หอยมือเสือ ชนิดที่อยู่น้ำตื้น จะมีความต้องการกระแสน้ำ แสงสว่างมากกว่าชนิดอื่น และนอกจากนั้น ความแรงของกระแสน้ำ จะพัดพาให้หอยมือเสือ กลิ้งไปมาได้ง่าย มันจึงจำเป็นต้องปรับตัว ให้มีระยางค์การยึดเกาะที่แน่นหนา ระยางค์นั้น เราเรียกว่า Byssal Gland และ รูข้างเปลือกหอยที่ระยางค์นั้น สามารถยื่นยาวออกมาได้ เรียกว่า Byssal Opening ความที่ต้องมี Byssal Gland ที่ใหญ่ Byssal Opening ก็จะใหญ่ต่าม ทำให้พวกมัน กลายเป็น จุดอ่อนสำหรับสัตว์ที่จะกินหอยมือเสือ สามารถเจาะเข้าทางรูข้างเปลือกได้ ธรรมชาติจึงได้คัดเลือกสรร ชนิดที่มีความสามารถในการปรับตัวได้ คือ ฝังตัวลงไปกับหินเสียเลย ดังนั้นหอยที่ชอบอยู่น้ำตื้น จึงต้องเลี้ยงด้วยกระแสน้ำที่แรง แสงสว่างที่มาก และที่สำคัญ วางไว้บนหิน ( แต่อย่างให้หินหนีบตัวมัน จนอ้าปากมาสังเคราะห์แสงไม่ได้

หอยมือเสือที่อยู่น้ำลึกกว่า สามารถเติบโตได้ใหญ่กว่า และได้รับแสงน้อยกว่าโดยธรรมชาติอยู่แล้ว พวกมันจึง ไม่ได้ต้องการแสงมากมายนัก และชอบที่จะฝังตัวบนทราย ( พื้นเป็นทราย เท่ากับ มีพื้นที่โล่งกว่า แสงจะมากกว่า ) และ Byssal Opening ก็ไม่จำเป็นต้องใหญ่ เราจึงสามารถเลี้ยงหอยมือเสือ ขนาดใหญ่ ไว้ที่พื้นตู้ได้ นั่นเอง

หอยมือเสือขนาดเล็ก ประกอบด้วยกลุ่ม Tricacna crocea และ Tridacna maxima

ส่วนหอยมือเสือขนาดใหญ่ มักจะอยู่ในกลุ่ม squamosa , gigas , maxima รวมถึง หอยมือหมี Hippopus ด้วย

( Tridacna gigas - http://www.stat.wisc.edu/~ifischer/Collections/Marine/marine.html )

หอยมือเสือ gigas ในบ้านเราไม่พบอีก เปลือกจะมีขนาดใหญ่ และเรียบ ไม่มีสะเก็ดหนา ขนาดลอนของเปลือกหรือ Fold มีประมาณ 5 - 6 Fold หอยมือเสือชนิดนี้เติบโตได้เต็มที่เกิน 1 เมตร

( Photo by Chris Lasley ;http://www.flickr.com/photos/lasley/96574318/)

Tridacna Deresa เป็นหอยมือเสือที่ไม่พบในประเทศไทย

เปลือกของ Tridacna squamosa จะมีเกล็ดเป็นแผ่นใหญ่ มีรูเปิดที่ก้นหรือ Byssal Opening ขนาดเล็กกว่าชนิดอื่น เมื่อมองดูสมมาตร ซ้าย และขวา จะ ใกล้เคียงกันกว่าชนิดอื่น

หอยมือเสือ Tridacna elongata เป็นหอยมือเสือที่ถูกระบุชื่อไม่นานมานี้

กำลังสับสนกับ Maxima อยู่

Tridacna mutica หรือ Tridacna crocea

ภาพจาก http://mek.oszk.hu/03400/03408/html/2898.html

Tridacna mutica Lam

Tridacna tevoroa

http://www.tongaturismo.info/shell/index.htm

tridacna rosewateri

หอยมือเสือชนิดนี้ พบที่เดียวคือ เกาะแถวมหาสมุทรอินเดีย พบเพียงแค่เปลือกเท่านั้น ลักษณะจะเป็นเปลือกบาง ๆ แผ่นเกล็ดหนา คล้ายคลึงกับ tridacna squamosa

( โปรดติดตาม บทความสมบูรณ์ต่อไป )

กายวิภาคภายนอก

กายวิภาคภายใน

การจำแนกชนิดของตระกูลหอยมือเสือ

การสืบพันธุ์และวงจรชีวิต

โรคและภัยคุกคามของหอยมือเสือ

โรคจากสิ่งแวดล้อม

• อุณหภูมิสูง
• อุณหภูมิต่ำเกินไป
• ฟอกขาวตรงกลาง
• ฟอกขาวเฉพาะจุด
• ฟอกขาวทั้งตัว
• ขาดแสงสว่าง
• สารโลหะหนักเป็นพิษ
• ความเค็มสูงเกินไป
• ความเค็มต่ำเกินไป
• โรคฟองอากาศ

โรคติดเชื้อจากเชื้อขนาดเล็ก

• ติดเชื้อแบคทีเรียระยะตัวอ่อนของหอย
• ติดเชื้อแบคทีเรียหลังเติบโตแล้ว
• ติดเชื้อริกเกตเซีย
• ติดเชื้อ เพอร์กินซุส Perkinsus
• ติดเชื้อโปรโตซัว
• โรคจุดขาวของหอยมือเสือ

โรคติดเชื้อจากปรสิตขนาดใหญ่

• หอย Muricidae
• หอย Pyramidellid
• หอยชนิดอื่น ๆ
• หนอนตัวแบน
• ฟองน้ำเจาะเปลือกพรุน
• สาหร่ายชนิดเจาะไชได้
• ปู
• ปลา

การนำไปใช้ประโยชน์อื่น ๆ

สร้อยคอเปลือกหอยมือเสือ

กำไลข้อมือจากเปลือกหอย

ภาพจาก http://www.crysangel.net/angelsbargains/

โรคของหอยมือเสือที่พบบ่อยในที่เลี้ยง

หอยมือเสือกับตู้เลี้ยง

ปัจจัยพื้นฐานของน้ำทะเล

References อ้างอิง

Daniel Knop ; Giant Calms ; 1996 Dahne Verlag Gmb , Postfach 250 , D - 76256 Ettlingen

http://www.underwaterkwaj.com/dvd1/Tridacna-maxima.htm

http://www.stat.wisc.edu/~ifischer/Collections/Marine/marine.html

http://shells.tricity.wsu.edu/ArcherdShellCollection/Bivalvia/Tridacnidae.html

http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:Tridacna_gigas_by_Ewa_Barska.jpg

http://www.lucianogiombini.it/Web%20lucianogiombini.it/tridacna_elongata____lamarck.htm

http://www.barrameda.com.ar/secretos/tridacna.htm

http://www.manandmollusc.net/beginners_intro/tridacna.html

http://www.flickr.com/photos/lasley/96574318/

http://www.crysangel.net/angelsbargains/

http://www.pgmuseum.org/archives/exhibit/fun~1.htm

Ronald L. Shimek, Ph. D. Phytoplankton, A Necessity For Clams ; http://www.dtplankton.com/articles/necessity.html

http://www.fao.org/docrep/field/003/AC293E/AC293E06.htm

http://www.peteducation.com/category_summary.cfm?cls=16&cat=1909

http://www.antoranz.net/CURIOSA/ZBIOR3/C0311/06-QZC08034_Tridacna.HTM

http://www.prm.ox.ac.uk/LGweb/body/1920_100_367.htm

http://mek.oszk.hu/03400/03408/html/2898.html

หอยมือเสือ: จากโรงเพาะพันธุ์คืนสู่ท้องทะเล ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งประจวบคีรีขันธ์ http://www.nicaonline.com/articles3/site/view_article.asp?idarticle=129